strojlowiczanki

Charakterystycznym i powszechnie rozpoznawalnym elementem rodzimej kultury ludowej jest strój łowicki, traktowany jako polski strój narodowy. Do dziś Księżacy dumnie kroczą w swoich pasiastych strojach, wzbudzając powszechne zainteresowanie. Jego początki sięgają lat 20. i 30. XIX w. Wówczas zaczęto nosić ciemnoczerwone samodziały lnianowełniane z pojedynczymi czarnymi lub białymi pionowymi paskami. W późniejszym okresie zestaw pasków został rozbudowany o kolejne barwne paski, stopniowo wprowadzono barwę zieloną, żółtą, bordową, granatową.

Kolorystyka i zestawy barwnych pasów podlegały ciągłej ewolucji. Tło pasiaka z czerwonego przeszło w barwę pomarańczową, później żółtą. W połowie XX w. wprowadzono do tła również barwy zimne: zieloną, błękitną, szarą. Rozbudowany został również zestaw pasków zwany popularnie brążką. Składała się ona najczęściej z wielobarwnych, w różnych odcieniach i różnej szerokości, symetrycznych pasków, systematycznie powtarzających się na tkaninie pasiaka. Stworzenie interesującego pasiaka wymagało od twórcy wielkiego poczucia piękna, harmonii, wrażliwości na barwy oraz pracowitości i zdolności manualnych. Spódnicę tworzono z tkaniny liczącej 45 metrów z systematycznie powtarzającymi się pasami tła i brążki.

Początkowo wełniaki były wszywane w pasek, jednak wraz z rozbudową „kiecki” i wzrostem jej wagi zaczęto zszywać je z gorsetem. Początkowo gorset był wykonany z samodziału o asymetrycznym układzie pasków, w latach 20. XX w. wprowadzono gorset z czarnego aksamitu, później bogato haftowany. Elementem stroju kobiecego jest też fartuch, miał on barwy podobne do występujących na „kiecce”. Uzupełnieniem stroju kobiecego była chusta, trzewiki wiązane kolorowymi tasiemkami oraz korale.

Późniejsze są zmiany zachodzące w stroju męskim. Samodziałowe „portki” pasiaste pochodzą z lat siedemdziesiątych XIX w. Początkowo, tak jak w przypadku „kiecki”, były to pasiaki z tłem czerwonym, później zmienione na barwę pomarańczową. W skład stroju męskiego wchodził również lejbik (kamizelka), spencerek (marynarka) i sukmana (płaszcz), zawsze przepasane samodziałowym pasem w kolorystyce pasiaka.

Elementem stroju, zarówno kobiecego jak i męskiego, była haftowana koszula. Dekoracje haftowane stopniowo występowały w trzech rodzajach, najstarszym był haft zwany polskim, następnie krzyżykowy, zwany ruskim oraz najbardziej znany i kojarzony z wzornictwem łowickim płaski cieniowany. Charakterystycznym motywem haftu łowickiego jest róża cieniowana wyhaftowana z nici jedwabnej lub muliny. Dążenie do coraz „modniejszego” zdobienia stroju łowickiego wprowadziło też haft koralikowy. Oprócz koszul, haftem zdobiono również rękawki, staniki, pończochy, chusty, kapelusze, elementy fartucha.

Obecnie stroje łowickie pełnią funkcję reprezentacyjną w czasie ważnych uroczystości religijnych, festynów i konkursów regionalnych oraz w prezentacjach zespołów folklorystycznych.